Co to jest efekt zakotwiczenia i jak wpływa na umysł?

Błędy poznawcze mogą funkcjonować jako „skróty myślowe”, ale mogą również zaszkodzić nam podczas podejmowania decyzji. Efekt zakotwiczenia przywiązuje nas do pierwszej informacji, której się dowiadujemy na dany temat.
Co to jest efekt zakotwiczenia i jak wpływa na umysł?
Maria Fatima Seppi Vinuales

Napisane i zweryfikowane przez psycholog Maria Fatima Seppi Vinuales.

Ostatnia aktualizacja: 19 października, 2022

Wyobraźmy sobie taką sytuację: dwie osoby otrzymują te same informacje. Potem, zapytane o zdanie, odczytują je i dokonują oceny w zupełnie odmienny sposób. Prawdopodobnie pojawił się efekt zakotwiczenia.

Co decyduje o odmiennej interpretacji? Oprócz wcześniejszych doświadczeń, często w grę wchodzą pewne błędy poznawcze, które wpływają na sposób, w jaki rozumiemy świat i nasze otoczenie.

Czym jest efekt zakotwiczenia?

Krótko mówiąc, jest to jeden z błędów poznawczych. Koncepcję tę szeroko stosuje się w terapii poznawczej, nad którą pracowali między innymi Daniel Kahneman (psycholog i laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii) oraz Amos Tversky (psycholog poznawczy). Błędy takie wyrażają się w systematycznej błędnej interpretacji informacji.

Jak sama nazwa wskazuje, efekt zakotwiczenia odnosi się do pozostania przy pierwszej informacji lub interpretacji, którą otrzymujemy lub dokonujemy na temat jakiegoś faktu. Innymi słowy, ta informacja działa jak kotwica, jako punkt wyjścia, wokół którego obraca się wszystko, co dzieje się później.

Ponadto efekt zakotwiczenia wpływa również na naszą postawę i znaczenie, jakie nadajemy rzeczom i zjawiskom. Skłaniamy się do jednego sposobu patrzenia i przy użyciu jednego obiektywu, odrzucając kolejne dane wejściowe.

Może to blokować podatność, słuchanie i wymianę myśli z innymi ludźmi. Stajemy się selektywni, starając się dopasować dane i informacje do tych, które otrzymaliśmy w pierwszej kolejności.

Innym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę jest to, że ten efekt może zniekształcać informacje. W kontekście politycznym lub rynkowym, na przykład, możliwe jest przedstawienie liczby, która nie jest rzeczywista, tylko po to, by ją pozycjonować. Jeśli wcześniej obwieszczę, że oczekiwana strata firmy wyniesie 1000 euro, a potem wykażę, że osiągnęła tylko 450 euro, to sprawiam wrażenie, że wszystko poszło lepiej niż oczekiwano.

W ekonomii i marketingu stosuje się efekt zakotwiczenia na korzyść firm. Obniżki cen często nie są rzeczywiste.

Praktyczne zastosowania

Ten rodzaj błędu poznawczego ma szerokie zastosowanie w marketingu i sprzedaży. Rozważmy przykład.

Idziemy kupić parę spodni i na metce widzimy, że cena wynosi 120 euro. Wydaje nam się przesadzona. Jednak wtedy sprzedawca oświadcza nam, że po zniżce spodnie kosztują 35 euro. Automatycznie cena wydaje się kusząca i zakup jest możliwy.

Wynika to z efektu zakotwiczenia. Oceniamy według pierwszej wartości, którą zobaczyliśmy, nawet jeśli była od początku nierozsądna. Dlatego ten efekt ma charakter stronniczy; zadowalamy się informacją bez dalszego zadawania pytań.

Z drugiej strony, błędy poznawcze często oszczędzają nam wysiłku umysłowego. W rzeczywistości oznacza to jednak, że uniemożliwiają nam przeanalizowanie informacji lub wydarzenia.

Ta korzyść może więc oznaczać ryzyko, jeśli nie jesteśmy tego świadomi. Moglibyśmy zadziałać bardziej impulsywnie lub automatycznie. Chodzi  więc o świadomość, że tego typu uprzedzenia istnieją i mogą wpływać na nasze decyzje. Wiedząc o tym, możemy uniknąć nierozważnego działania.

Możesz również przeczytać ten artykuł: Umysł kwantowy: teoria wyjaśniająca, jak działa ludzki mózg?

Jak ominąć efekt zakotwiczenia?

Jak każde stronnicza lub zniekształcona interpretacja, efekt zakotwiczenia może prowadzić nas do popełniania błędów lub straty okazji. Dlatego możemy zastosować pewne środki, aby nie wpaść w tę pułapkę:

  • Zadaj sobie pytania, które kwestionują ten punkt wyjścia lub zakotwiczony pogląd. Jakie są szanse, że przeceniam informacje? Jak jeszcze mógłbym wzbogacić ten pomysł? Czy jest szansa, że w oczach innej osoby wyglądałoby to inaczej? W ten sposób starasz się unikać logicznego, liniowego myślenia, aby poszerzyć różnorodność wchodzących w grę czynników.
  • Skonsultuj się z inną osobą. Możesz zapytać osobę trzecią, która nie jest związana z sytuacją, którą się martwisz. W ten sposób, słuchając jej opinii, możesz wykryć elementy, które przeoczyłeś. Często zdarza się też, że tłumacząc coś na głos, już nabieramy innego spojrzenia.
  • Przeanalizuj kwestię i zastanów się, zanim podejmiesz decyzję. Na przykład możesz wrócić do poprzednich doświadczeń i przeanalizować, jak potoczyły się sprawy, gdy kierowałeś się pierwszym wrażeniem.
efekt zakotwiczenia w rozmowach
Skonsultuj się z przyjacielem w sprawie danej kwestii. W rozmowie możesz nabrać innej perspektywy. 

Podoba Ci się ten artykuł? Możesz również przeczytać: Jak ukoić niespokojny umysł i i znaleźć wewnętrzny spokój?

Niech drzewo nie zakrywa lasu

Jak mówi słynne powiedzenie, efekt zakotwiczenia prowadzi nas do częściowej, fragmentarycznej i niekompletnej interpretacji. To jak pierwsze wrażenie, którego nie da się zmienić. Jednak zmusza nas również do wybiegania poza te granice. Musimy wiedzieć, że życie jest pełne niuansów i nie zawsze pierwsza informacja lub pierwsza koncepcja jest ostateczna.

Aby podejmować lepsze decyzje, często trzeba wycofać wcześniejsze przekonanie lub poprzedni pomysł.

To może Cię zainteresować ...
Wskazówki, jak oczyścić umysł ze złych myśli
Krok do Zdrowia
Przeczytaj na Krok do Zdrowia
Wskazówki, jak oczyścić umysł ze złych myśli

Ważne jest, aby oczyścić umysł ze złych myśli, aby nie wpływały one na Twoje zdrowie i nastrój. Dowiedz się więcej tutaj.



  • Barón, Lorena; J. Zapata Rotundo, Gerardo. Los sesgos cognitivos: de la psicología cognitiva a la perspectiva cognitiva de la organización y su relación con los procesos de toma de decisiones gerenciales Ciencia y Sociedad, vol. 43, núm. 1, 2018
  • Cortada de Kohan, Nuria (2008). LOS SESGOS COGNITIVOS EN LA TOMA DE DECISIONES. International Journal of Psychological Research, 1(1),68-73.[fecha de Consulta 1 de Septiembre de 2022]. ISSN: 2011-2084. Disponible en: https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=299023503010

Treść niniejszej publikacji ma charakter wyłącznie informacyjny. W żadnym wypadku nie może ona służyć postawieniu lub zastąpieniu diagnozy lekarskiej, samego leczenia lub zaleceń specjalisty. W razie pytań lub wątpliwości należy skonsultować się z zaufanym specjalistą i uzyskać jego zgodę przed rozpoczęciem jakiejkolwiek procedury.