Akatyzja: objawy, przyczyny, leczenie i nie tylko

Najpoważniejszym problemem związanym z akatyzją jest to, że często nie jest wykrywana wcześnie. Czasami jest mylona z innymi schorzeniami, a objawy są pomijane.
Akatyzja: objawy, przyczyny, leczenie i nie tylko

Ostatnia aktualizacja: 04 września, 2022

Akatyzja to zespół, który powoduje niekontrolowaną potrzebę poruszania się. Osoby dotknięte chorobą znajdują ulgę tylko wtedy, gdy są w ciągłym ruchu. Jeśli pozostają nieruchome, doświadczają głębokiego dyskomfortu.

Najczęściej jest to efekt uboczny niektórych rodzajów leków, zwłaszcza leków przeciwpsychotycznych. Szacuje się, że nawet jedna trzecia osób, które regularnie przyjmują takie leki, cierpi na ten zespół.

Uważa się, że akatyzja jest niedodiagnozowana, ponieważ objawy są często pomijane lub lekceważone. Prowadzi to do tego, że brakuje działań, które spowodowałyby wycofanie reakcji.

Czym jest akatyzja?

Akatyzja definiowana jest jako zaburzenie ruchowe charakteryzujące się dużą trudnością w pozostawaniu w bezruchu, któremu towarzyszy subiektywne uczucie niepokoju. Jeśli osoba się nie porusza, doświadcza na przykład niepokoju lub swędzenia.

Zespół ten w zauważalny sposób wpływa na jakość życia. Wiąże się nawet z agresywnym zachowaniem, a nawet ze zwiększonym ryzykiem samobójstwa.

U osób starszych stanowi czynnik ryzyka upadków. Szacuje się, że akatyzja występuje u 20-75% osób przyjmujących leki przeciwpsychotyczne.

W zależności od tego, kiedy wystąpi stan, może on mieć różne typy:

  • Ostry: pojawia się wkrótce po rozpoczęciu leczenia i trwa krócej niż sześć miesięcy.
  • Chroniczny: ma miejsce, gdy objawy trwają dłużej niż sześć miesięcy.
  • Późny: pojawia się miesiące lub lata po rozpoczęciu przyjmowania danego leku.
  • Wycofanie: Dzieje się tak w ciągu sześciu tygodni po odstawieniu leku.

Akatyzja jest czasami mylona z innym zaburzeniem zwanym późną dyskinezą. Ta ostatnia jest również efektem ubocznym leków przeciwpsychotycznych.

Różnica między jednym a drugim zaburzeniem polega na tym, że w dyskinezie osoba nie jest świadoma, że się porusza. Jednak w przypadku akatyzji osoba jest świadoma ruchu.

Akatyzja spowodowana lekami
Uważa się, że akatyzja jest przede wszystkim efektem ubocznym leków przeciwpsychotycznych.

Objawy i diagnoza

Głównym objawem akatyzji jest pragnienie ciągłego ruchu i niemożność usiedzenia w bezruchu. Dotyczy to tułowia, rąk, ramion i nóg; zwłaszcza tych ostatnich. Z tego powodu akatyzję czasami myli się z zespołem niespokojnych nóg.

Inne objawy obejmują:

  • Mdłości
  • Agresywność i pobudzenie
  • Depresja i niepokój
  • Trudności ze snem
  • Uczucie niepokoju i dyskomfortu psychicznego
  • Utrata apetytu, a czasem utrata wagi
  • W ciężkich przypadkach myśli lub zachowania samobójcze
  • Wykonywanie powtarzalnych ruchów (może to być kołysanie, tasowanie lub kołysanie)

Diagnozę stawia się na podstawie wywiadu i badania fizykalnego. Pracownik służby zdrowia zapyta o wszelkie leki, które zażywa dana osoba.

Pracownik służby zdrowia przyjrzy się ruchom i reakcjom osoby na konieczność nieruchomego siedzenia. Może również użyć narzędzia oceny zwanego skalą oceny Barnesa dla akatyzji.

W niektórych przypadkach wykonuje się dodatkowe testy, aby wykluczyć podobne problemy, takie jak:

  • Mania
  • Psychoza
  • Późna dyskineza
  • Depresja
  • Lęk lub bezsenność
  • Abstynencja od narkotyków
  • Syndrom niespokojnych nóg
  • Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD)

Podoba Ci się ten artykuł? Możesz również przeczytać: Atak paniki a napad lęku: czy to to samo?

Przyczyny i czynniki ryzyka akatyzji

Akatyzja występuje częściej u osób przyjmujących leki przeciwpsychotyczne pierwszej generacji. Te rodzaje leków są najstarsze i obejmują takie substancje jak chlorpromazyna, haloperidol i Loxitane®.

Leki przeciwdepresyjne i przeciwwymiotne mogą również powodować akatyzję.

Efekt ten wykryto również, choć w mniejszym stopniu, przy lekach przeciwpsychotycznych drugiej generacji, a nawet w nowszych lekach przeciwpsychotycznych. Nauka nie wskazała przyczyny, dla której tak się dzieje. Uważa się, że może to wynikać z tego, że leki te blokują receptory dopaminy, neuroprzekaźnika, który wpływa na ruch.

Podejrzewa się jednak, że inne neuroprzekaźniki, takie jak serotonina, acetylocholina i GABA, również biorą udział w akatyzji. Ten efekt uboczny występuje również u osób przyjmujących inne leki:

  • Środki uspokajające
  • Środki przeciw zawrotom głowy
  • Blokery kanału wapniowego
  • Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)

Ten stan jest bardziej prawdopodobny u osób, które otrzymują duże dawki leku, które bardzo szybko zwiększają dawki lub są w średnim lub starszym wieku. Ponadto istnieją inne schorzenia, które mogą powodować to zaburzenie, takie jak choroba Parkinsona, zapalenie mózgu i urazowe uszkodzenie mózgu.

Akatyzja drży
Wśród chorób z zaburzeniami ruchu, Parkinson jest jedną z tych, które mogą prowadzić do akatyzji.

Leczenie akatyzji

Pierwszą opcją leczenia akatyzji jest zmniejszenie dawki leku wywołującego chorobę. Jest to najskuteczniejsze w łagodnych przypadkach, ale poprawa może zająć trochę czasu.

Jeśli leku nie można zmniejszyć, najlepiej przejść na inny środek, który nie powoduje tego efektu ubocznego.

Jeżeli przypadek ma cięższy przebieg, może być konieczne wprowadzenie konkretnego leku na akatyzję. Może to jednak nieść ryzyko polipragmazji. Decydując się na tę alternatywę, zwykle stosuje się beta-blokery, benzodiazepiny lub niektóre leki przeciwdepresyjne.

Osoby z tym zaburzeniem często odnoszą też korzyści ze zwiększenia spożycia witaminy B6, która znajduje się w żywności, takiej jak mięso, ryby, orzechy i warzywa. Zaleca się również wykonywanie ćwiczeń fizycznych w celu zmniejszenia stresu.

Kilka dodatkowych wskazówek

Bardzo ważne jest, aby w przypadku zauważenia objawów akatyzji jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Jest to tym ważniejsze, jeśli występują objawy depresji lub myśli samobójcze.

Podobnie istnieją pewne środki, które można podjąć, aby kontrolować i zmniejszać skutki zaburzenia:

  • Zapobiegaj depresji i lękom: Pomocne będą psychoterapia, regularna aktywność fizyczna, hobby, zmniejszenie spożycia cukru, odpowiedni odpoczynek, zdrowa dieta bogata w omega-3 i grupy wsparcia.
  • Ćwicz zarządzanie stresem: obejmuje to takie środki, jak wystarczająca ilość snu, picie kojących herbat ziołowych, planowanie działań i praktykowanie technik medytacyjnych.
  • Suplementacja: Dobrym pomysłem może być wprowadzenie suplementu witaminy B6 lub magnezu.

Akatyzja jest zaburzeniem odwracalnym. Jednak głównym problemem jest to, że wiele osób nią dotkniętych nie zgłasza objawów lekarzowi.

Rokowanie jest znacznie lepsze, gdy leczenie rozpoczyna się wcześnie. Należy zauważyć, że ciężkie, nieleczone przypadki mogą prowadzić do bardzo poważnych powikłań, takich jak paraliż.

To może Cię zainteresować ...
Paraliż senny: czy wiesz, jak go uniknąć?
Krok do Zdrowia
Przeczytaj na Krok do Zdrowia
Paraliż senny: czy wiesz, jak go uniknąć?

Budzisz się i nie możesz się ruszyć. Paraliż senny wydaje się przerażający, ale da się go uniknąć. Zastosuj się do naszych rad!



  • Escobar-Córdoba, F., Álvarez-Vanegas, C., & Torres-Espinosa, L. (2015). Farmacoterapia de la acatisia aguda inducida por neurolépticos. Acta Neurol Colomb31(4), 447-453.
  • Caqueo-Urízar, A., Urzúa, A., & Rus-Calafell, M. (2017). Efectos secundarios de la medicación antipsicótica y calidad de vida en pacientes con esquizofrenia latinoamericanos. Terapia psicológica35(1), 111-114.
  • Martínez-Aguayo, J. C., Silva, H., Arancibia, M., Angulo, C., & Madrid, E. (2016). Antipsicóticos y suicidio. Revista chilena de neuro-psiquiatría54(2), 141-150.
  • Molero-Mateo, P., & Molina-Rueda, F. (2022). Tratamiento fisioterápico del paciente con trastorno del movimiento funcional: una revisión sistemática. Neurología.
  • Gómez, M. A., & Rivas, S. A. (2014). La acatisia: algo más que un trastorno del movimiento. Revista española de trastornos del movimiento, 6(2), 6-9.