Wysięk w osierdziu - czy jest groźny

02 listopada, 2020
Wysięk w osierdziu to patologiczna obecność dużej ilości płynu w osierdziu- strukturze serca. Przeczytaj i dowiedz się jak się diagnozuje ten stan.

Podstawowym badaniem określającym czy występuje wysięk w osierdziu jest echokardiografia lub echokardiogram. Inne testy obejmują elektrokardiogram, prześwietlenie klatki piersiowej, tomografię komputerową i rezonans magnetyczny.

Jest to stan zapalny blaszek znajdujących się w sercu człowieka. Ma on różne możliwe przyczyny, ale zazwyczaj towarzyszy mu gromadzenie się płynu w tak zwanym worku osierdziowym.

Jakie testy wykrywają wysięk w osierdziu?

Wysięk w osierdziu to stan, w którym dochodzi do nadmiernego gromadzenia się płynu między sercem a osierdziem. To ostatnie to swoisty worek okrywający serce. Szacuje się, że po przekroczeniu objętości 50 ml płynu występuje wysięk. Jak więc możemy wykryć taki stan oznaczający wysięk w osierdziu?

Pomiędzy sercem a osierdziem zawsze znajduje się cienka warstwa płynu. Nie przeszkadza to w pracy tego mięśnia. Jednak gdy stan ten jest patologiczny oznacza chorobę lub uraz, może dojść do zapalenia. To z kolei zwiększa ilość płynu jeszcze bardziej.

Czasami wysięk w osierdziu można uzyskać bez wcześniejszego pojawienia się zapalenia.

Wysięk osierdziowy naciska na serce i wpływa na jego działanie. Nieleczony może spowodować niewydolność serca i doprowadzić nawet do śmierci. Przeczytaj ten artykuł, aby dowiedzieć się o możliwych badaniach wykrywających wysięk osierdziowy.

Występowanie

Najczęstszą przyczyną wysięku w osierdziu jest zakażenie wirusowe. Często przebiega ono z jednoczesnym zapaleniem mięśnia sercowego. Zakażenie bakteryjne w tych czasach występuje bardzo rzadko, z wyjątkiem przypadków gruźlicy.  Zdarza się to najczęściej przy chorobie AIDS – gdy układ odpornościowy jest osłabiony.

Sposoby pozwalające wykryć wysięk w osierdziu

Wysięk w osierdziu

Echokardiogram- wysięk w osierdziu

Obrazy z echokardiogramu, to jedna z miar do wykrywania wysięku w osierdziu. Ta technika jest jedną z najczęściej stosowanych w diagnozowaniu chorób serca i najczęściej stosowaną metodą ilościowego określania nagromadzonej w osierdziu cieczy.

Echokardiogram jest zazwyczaj najpopularniejszym preferowanym badaniem do wykrywania wysięku osierdziowego. Nazywa się go również echokardiografią lub USG serca i jest to badanie, które pozwala lekarzom zobaczyć całą strukturę serca i zbadać jego zdolność do prawidłowego pompowania krwi.

Echokardiogram dopplerowski pozwala również lekarzom określić dokładną prędkość przepływu krwi z serca. Z technicznego punktu widzenia dwuwymiarowy echokardiogram w trybie M jest idealną techniką do diagnozowania, oceny ilościowej i monitorowania wysięku osierdziowego.

Badanie to umożliwia w sposób nieinwazyjny ocenę anatomii serca, a także ocenę ruchu mięśnia sercowego i zastawek  oraz przepływ krwi w obrębie przedsionków i komór serca. Ocenia też duże naczynia sercowe (aorta, żyły główne, tętnica i żyły płucne) i naczynia wieńcowe.

Stwierdzenie braku echa pomiędzy nasierdziem a bocznym osierdziem pozwala lekarzom na rozpoznanie wysięku osierdziowego. Następnie kardiolog określa wielkość wysięku na podstawie ilości miejsca między dwiema warstwami osierdzia.

Należy zauważyć, że istnieją zasadniczo dwa rodzaje echokardiogramu. Pierwszy z nich określany jest jako przezklatkowy, w którym urządzenie jest umieszczane na klatce piersiowej, nad sercem i emituje ultradźwięki. Drugim rodzajem jest przezprzełykowy, w którym urządzenie wprowadza się do przewodu pokarmowego aż do przełyku.

Ta ostatnia opcja dostarcza bardziej szczegółowych danych.

Elektrokardiogram

Obraz po badaniu

Elektrokardiogram rejestruje aktywność elektryczną serca. Zasadniczo pozwala lekarzom ocenić prawidłowy rytm i czynność serca. Wysięk osierdziowy powoduje zmiany na wykresie, ale nie są one specyficzne.

Jest to metoda pośrednia polegająca na rejestracji czynności mięśnia sercowego z powierzchni klatki piersiowej w postaci różnicy napięć pomiędzy dwiema elektrodami. Technik lub lekarz graficznie odczytuje zapis w formie krzywej elektrokardiograficznej, na specjalnym papierze milimetrowym bądź na ekranie monitora.

Generalnie lekarze mogą zauważyć pewne nieprawidłowości w zespole QRS –  fragmencie zapisu elektrokardiograficznego. Jest to wektor, który odzwierciedla sumę wszystkich wyładowań elektrycznych, które występują w komórkach komór. Ogólnie rzecz biorąc, gdy występuje wysięk osierdziowy, lekarze mogą zauważyć zmniejszenie napięcia zespołu QRS.

Podobnie w takich przypadkach mogą zaobserwować spłaszczenie załamków T. Jeśli wysięk jest bardzo silny i występuje blokada, mogą zaobserwować przemianę wykresu elektrycznego. Zazwyczaj załamek P wydaje się szeroki i bimodalny, co sugeruje nieprawidłowość w przepływie krwi.

Przeczytaj także: Wpływ alkoholu na serce prawdy i mity

RTG klatki piersiowej, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny

Urządzenie rezonansu magnetycznego

Chociaż na zdjęciu rentgenowskim można zobaczyć zmiany strukturalne w sercu, najlepsze wyniki daje rezonans magnetyczny.

Radiografia klatki piersiowej to zdjęcie rentgenowskie, które pozwala lekarzom zobaczyć wszystkie narządy w okolicy klatki piersiowej. Tomografia komputerowa osiowa, czyli tomografia komputerowa, to badanie wykorzystujące również promieniowanie rentgenowskie i umożliwiające lekarzom uzyskanie obrazów w postaci przekrojów lub w trzech wymiarach.

Przeczytaj także: Zastrzyk domięśniowy w serce – czym jest i kiedy się go stosuje 

Z kolei obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) jest badaniem, w którym lekarze uzyskują szczegółowe obrazy wnętrza ciała w dwóch lub trzech wymiarach. Dostarcza znacznie bardziej szczegółowych informacji niż zwykłe prześwietlenie lub skan CAT.

Kiedy pojawia się wysięk osierdziowy, następuje zmiana sylwetki serca, którą można wykryć w jednym lub wszystkich testach. Zazwyczaj sylwetka ta powiększa się, gdy w worku osierdziowym gromadzi się ponad 250 ml płynu.

Jednak tylko przy więcej niż 50 ml objętości płynu można mówić o patologicznym wysięku osierdziowym. Dlatego na przykład prześwietlenie klatki piersiowej nie pokazuje powiększonej sylwetki, nawet jeśli występują nieprawidłowości. Skany CAT i MRI są znacznie bardziej rozstrzygające i są często używane.

Ocena ilościowa wysięku w osierdziu

Nie ma ogólnie przyjętych kryteriów ilościowego określania objętości wysięku osierdziowego. Dzieje się tak, ponieważ wszystkie metody mają ograniczenia w określaniu rzeczywistej ilości płynu w worku osierdziowym.

Najbardziej akceptowaną techniką kwantyfikacji jest ta zaproponowana przez doktora Weitzmana. Opiera się na echokardiografii M-mode. Proponuje dodanie wolnych od echa przestrzeni w przednich i tylnych workach na końcu rozkurczu.

Nazywają to niewielkim wysiękem, gdy suma objętości płynu wynosi 10 mm lub mniej; średnim ( między 10 a 19 mm) lub poważnym, gdy wynosi 20 mm lub więcej.

Ważne jest, aby przed postawieniem diagnozy wykluczyć obecność guzów serca i torbieli osierdzia. Ponadto lekarze powinni sprawdzić, czy nie ma wysięku w opłucnej ani obecności nadmiaru tłuszczu nasierdziowego.

  • Martín-García, A. C., Peláez, E. D., Martín-García, A., & Sánchez, P. L. (2017). Derrame pericárdico. Taponamiento cardíaco. Medicine-Programa de Formación Médica Continuada Acreditado, 12(44), 2621-2628.
  • Sociedad Española de Imagen Cardíaca. Complejo QRS. https://ecocardio.com/documentos/biblioteca-preguntas-basicas/preguntas-al-cardiologo/1046-complejo-qrs.html
  • MedlinePlus. Ecocardiografía. https://medlineplus.gov/spanish/ency/article/003869.htm
  • MedlinePlus. Trastornos del pericardio. https://medlineplus.gov/spanish/pericardialdisorders.html
  • MedlinePlus. Electrocardiograma.https://medlineplus.gov/spanish/pruebas-de-laboratorio/electrocardiograma/
  • National Heart, Lung and Blood Institute. Radiografía de tórax. https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/espanol/radiografia-de-torax