Osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych i ich nawyki

Osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych tną się lub zadają sobie ból. Ich zachowania to sposób na radzenie sobie z tłumionym cierpieniem.
Osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych i ich nawyki

Ostatnia aktualizacja: 08 października, 2021

Trwanie w przemocowych relacjach, samookaleczanie, impulsywność, prokrastynacja, konsumpcja narkotyków, próby samobójcze…Osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych przejawiają szkodliwe i niebezpieczne dla siebie samych zachowania.

Często za takimi zachowaniami stoją zaburzenia psychiczne takie jak zaburzenia osobowości, schizofrenia i inne.

Jednak warto zaznaczyć, że nie zawsze przyczyną jest problem tego rodzaju. Nastolatki i osoby z doświadczeniem zaniedbania w dzieciństwie czy przemocy mogą także przejawiać takie zachowania.

Trzeba zrozumieć, że ludzie wpadają w taki tryb, gdyż daje im on ulgę. Ich krajobraz emocjonalny jest tak trudny i intensywny, że muszą szukać ujścia w działaniu. Jednak ulga trwa krótko, a podejmowane przez nich praktyki często komplikują życie.

Co charakteryzuje osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych?

Zachowania autodestrukcyjne mają silny wpływ na otoczenie - przyjaciół, rodzinę, znajomych.

Jak już wspomnieliśmy, zachowania autodestrukcyjne zwykle stanowią objaw zaburzeń psychicznych. Zasadniczo chodzi o traumę, czyli bolesne doświadczenie niszczące równowagę wewnętrzną człowieka.

Niektórzy zamiast zastosować strategie konfrontacji po takich przejściach kierują się w stronę szkodliwych zachowań. Dlaczego? Muszą skanalizować skumulowane cierpienie, złość, smutek, strach i frustrację.

Osoba o skłonnościach autodestrukcyjnych czuje, że nie kontroluje rzeczywistości. W całym tym chaosie osiąga poczucie sprawczości tylko wtedy, gdy podejmuje szkodliwe dla siebie działania.

Przykład może stanowić samookaleczanie, które jest dość powszechne wśród młodzieży w wieku 12-18 lat. Cięcie się i zadawanie sobie bólu daje ulgę emocjonalną i poczucie kontroli nad bólem.

Osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych i ich cechy

Osoba o skłonnościach autodestrukcyjnych nie kieruje się własnym dobrym samopoczuciem. Lgnie do chaosu, szuka ulgi od cierpienia emocjonalnego w innej formie bólu.

Ludzie pijący alkohol w ramach ucieczki od rzeczywistości wiedzą, że w ten sposób się niszczą, ale nie zawracają z tej drogi. Przyjrzyjmy się nawykom typowym dla osób o takich skłonnościach.

Koncentrowanie się na własnych ograniczeniach

Przy wszelkich zadaniach i projektach osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych koncentrują się na własnych ograniczeniach, braku kompetencji i błędach. Wyolbrzymiają swoje słabe punkty i przekonują otoczenie, że do niczego się nie nadają.

Takie zachowanie pozwala im pozostać w strefie komfortu, której nie chcą opuszczać. Tkwią zanurzone w swoich porażkach ciągle je pielęgnując.

Negatywne nastawienie

Nie wysilają się, szybko rezygnują, obwiniają się i mają zasadniczo negatywne nastawienie do wszelkich aspektów życia. Ciągle zaniżają swoją wartość i rzucają samospełniające się proroctwa. Innymi słowy, czarne scenariusze tworzone przez takie osoby spełniają się, gdyż same to prowokują.

Pasywność i wiktymizacja

Osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych nie mają motywacji i są bierne wobec wszelkich wydarzeń, przeciwności i możliwości stających przed nimi. Zamykają się, nie biorą za nic odpowiedzialności i ciągle robią z siebie ofiary.

Agresywne relacje

Ludzie noszący w sobie cierpienie przenoszą je na innych. Kto niesie na plecach ciężar traumy czy nadużyć, łatwo wpada w skłonności autodestrukcyjne. Jednak na tej ścieżce cierpienia projektuje swój kiepski stan psychiczny na otoczenia.

Przyjaźnie rozpadają się, partnerzy często się zmieniają i przynoszą więcej bólu niż szczęścia. Nie jest łatwo być z takimi osobami, gdyż ciągle przeżywają wzloty i upadki i trudno im tworzyć więzi oparte na zaufaniu. Ból to broń obosieczna, która niszczy wszystko, co znajdzie się w pobliżu.

Niedostateczna kontrola emocji

Uniwersum emocjonalne osoby o skłonnościach autodestrukcyjnych jest fragmentaryczne, chaotyczne i nieprzewidywalne. Jej wnętrze wypełnione jest negatywnymi emocjami, nienawiścią, frustracją, złością, smutkiem, strachem, poczuciem winy, wstydem.

Działają one jak para w garnku – chcą się wydostać i gdy im się uda, wybuchają gniewem i przemocą.

Ryzykowne zachowania i uzależnienia

Nadużywanie alkoholu, narkotyków, uzależnienie od seksu czy zakupów, zaburzenia odżywiania, samookaleczanie…Osoby ze skłonnościami do autodestrukcji zwykle przejawiają tego typu problemy. Pojawiają się stopniowo i postępują do momentu, w którym stanowią zagrożenie życia.

Badania takie jak to opublikowane w książce Violent adolescents przez doktor Andreę Scherzer podają, że taki tryb jest powszechniejszy u nastolatków.

Odrzucanie pomocy

Typowa cecha tego profilu to absolutne odrzucanie pomocy. Takie osoby nie chcą wsparcia rodziny, a tym bardziej specjalisty.

Nastolatki są szczególnie podatne na zachowania autodestrukcyjne takie jak zaburzenia odżywiania.

Jak skończyć ze skłonnościami autodestrukcyjnymi

Pierwszym krokiem w walce z autodestrukcją jest uświadomienie sobie własnego stanu. Zrozumienie, że zachowania tego typu nie rozwiązują problemu, a jedynie dokładają cierpienia to podstawa.

  • Po pierwsze, należy pracować nad nieuświadomionym poczuciem winy i złościProwokują one bowiem do ryzykownych zachowań. Próbuje się je uciszać, wypierać za pomocą przyjemności…Najpierw trzeba pozbyć się tych. mechanizmów obronnych i przepracować emocje.
  • Drugim krokiem jest terapia poznawcza zorientowana na wewnętrzny dialog, irracjonalne myśli, negatywne koncepcje i złe zdanie na temat siebie samego.
  • Zaleca się zawsze rozpoznanie przyczyn sytuacji. Osoba o skłonnościach autodestrukcyjnych może przejść od traumy ku zaburzeniom osobowości. Zaleca się wówczas terapię rodzinną, która angażuje osoby z bliskiego otoczenia w proces interwencji psychologicznej.
  • Co więcej, warto wprowadzić zdrowe nawyki. Jeśli dodać do nich strategie radzenia sobie, mogą pojawić się nowe, bardziej korzystne i pozytywne zainteresowania.

Podsumowując, ważne jest, by tego typu problemy leczone były z pomocą specjalisty. Destrukcyjne nawyki mogą bowiem doprowadzić nawet do samobójstwa, a tego powinniśmy za wszelką cenę unikać.

Warto skoncentrować się na nastolatkach, gdyż to ta grupa wiekowa jest najbardziej narażona na autodestrukcyjne zachowania.

To może Cię zainteresować ...
Fantastyczna wiadomość! Obrzezanie dziewczynek w Nigerii zostało zakazane!
Krok do Zdrowia
Przeczytaj na Krok do Zdrowia
Fantastyczna wiadomość! Obrzezanie dziewczynek w Nigerii zostało zakazane!

Obrzezanie kobiet polega na częściowym lub całkowitym usunięciu tkanki z żeńskich narządów rozrodczych, głównie łechtaczki.



  • Anthony W. Bateman, Roy Krawitz (2013). Borderline Personality Disorder: An evidence-based guide for generalist mental health professionals. OUP Oxford
  •  Henshaw, Sophie (8 July 2018). “How to Change Self-Destructive Behavior: Stages of Change”. World of Psychology. Retrieved 11 February 2020.
  • Kerig, Patricia. (2017). Self‐Destructive Behavior. 10.1002/9781118524275.ejdj0137.
  • Scherzer, Andrea L. (2018-03-29), “Understanding self-destructive behaviour in adolescence”, Violent Adolescents, Routledge, pp. 5–20, doi:10.4324/9780429484711-2
  • Lovaas, O.Ivar; Freitag, Gilbert; Gold, Vivian J.; Kassorla, Irene C. (1965). “Experimental studies in childhood schizophrenia: Analysis of self-destructive behavior”. Journal of Experimental Child Psychology. 2: 67–84. doi:10.1016/0022-0965(65)90016