Czym są kortykosteroidy? – charakterystyka grupy leków

6 października, 2019
Ze względu na liczbę procesów fizjologicznych, na które mogą mieć wpływ, istnieje wiele różnych zastosowań leków kortykosteroidowych.

Kortykosteroidy są bardzo silnymi lekami. Dlatego należy zawsze przyjmować je pod nadzorem lekarza. Nie możesz i nie powinieneś nabywać tego rodzaju leków bez recepty, a jeśli chcesz zażywać kortykosteroidy na własną rękę – zapomnij o tym pomyśle!

Czym są kortykosteroidy?

Leki te obejmują różne hormony należące do grupy steroidów, które są wytwarzane przez korę nadnerczy. Kortykosteroidy biorą udział w wielu różnych procesach fizjologicznych, do których zalicza się między innymi:

  • procesy zapalne,
  • procesy związane z systemem odpornościowym,
  • metabolizm węglowodanów.

Do niektórych celów terapeutycznych, takich jak leczenie choroby Leśniowskiego-Crohna, a także do uśmierzania bólów stawów stosuje się sztucznie zsyntetyzowane leki kortykosteroidowe.

Leki kortykosteroidowe – charakterystyka

Rodzaje i wskazania

Liczne firmy zajmują się syntetyzowaniem tych leków. Dlatego występują one w wielu różnych formach, w zależności od ich zastosowania.

Mężczyzna wrzuca tabletkę do szklanki
Leki kortykosteroidowe są wydawane na receptę, więc w żadnym wypadku nie należy ich stosować do samoleczenia.

Oto kilka różnych typów:

  • Kortykosteroidy do wdychania (wziewne). Ta postać jest stosowana w przypadku astmy lub u osób z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP). Ponadto inhalatory są często stosowane jako środki ratunkowe w niektórych przypadkach ostrego zapalenia oskrzeli. Jest to zwykle leczenie długoterminowe i wymaga nadzoru lekarskiego oraz obserwacji.
  • Kortykosteroidy doustne, które występują w postaci tabletek. Głównym zastosowaniem tej postaci farmaceutycznej kortykosteroidów jest leczenie chorób zapalnych, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
  • Leki kortykosteroidowe do stosowania zewnętrznego. Są one stosowane w przypadkach wyprysku, atopowego zapalenia skóry i łuszczycy. Są również podawane w celu zmniejszenia stanów zapalnych.
  • Kortykosteroidy do wstrzykiwań. Podaje się je dożylnie w przypadku niektórych chorób ogólnoustrojowych typu autoimmunologicznego. Natomiast te, które podaje się domięśniowo służą głównie do leczenia bólu stawów.

Przeczytaj również: Czy wiesz, kiedy stosuje się opioidowe leki przeciwbólowe?

Mechanizm działania leków kortykosteroidowych

Leki kortykosteroidowe przenikają do cytoplazmy, gdzie wiążą się z receptorami.

Osteoporoza, a kortykosteroidy
Ze względu na ich negatywny wpływ na rezerwę wapnia w organizmie częstym ryzykiem przyjmowania kortykosteroidów jest osteoporoza.

Po utworzeniu kompleksu hormon-receptor przenikają do jądra komórki i wchodzą w interakcje z DNA. Rezultatem tej interakcji jest synteza określonego białka, które spełni zamierzoną funkcję.

Przeczytaj również: Leki generyczne – 5 ważnych pytań na ich temat

Leki kortykosteroidowe: skutki uboczne

Ponieważ kortykosteroidy biorą udział w wielu procesach fizjologicznych, skutki uboczne tych leków również są różne.

Pomiar ciśnienia
Ze względu na wzrost poziomu minerałów, takich jak sód oraz zwiększonej retencji wody, może wystąpić obrzęk i wysokie ciśnienie krwi.

Ogólnie, ich działania niepożądane są silnie powiązane z ich zastosowaniem. Dlatego główną przyczyną skutków ubocznych jest niewłaściwe przyjmowanie i nagłe zaprzestanie leczenia.

Kortykosteroidy – możliwe efekty uboczne

Oto kilka najczęstszych działań niepożądanych:

  • Leki te wpływają na układ odpornościowy. Dlatego zwiększa się Twoja podatność na infekcje, ponieważ wywierają one działanie immunosupresyjne.
  • Ponadto mają również niekorzystny wpływ na mięśnie szkieletowe i mogą powodować miopatię, osteoporozę i martwicę kości.
  • Mogą również wywoływać problemy żołądkowo-jelitowe, takie jak zapalenie trzustki i wrzody trawienny. Te dwa działania niepożądane występują najczęściej.
  • Mogą także powodować nadciśnienie w wyniku zatrzymywania płynów wskutek niepożądanego działania na układ krążenia.
  • Ponadto jednymi z najczęstszych działań niepożądanych kortykosteroidów są: trądzik, nadmierne owłosienie, rozstępy i wybroczyny.
  • Również wahania nastroju, takie jak uczucie euforii, bezsenność, depresja i psychoza, to możliwe działania niepożądane z zakresu neuropsychiatrii. Objawy te mogą pojawić się podczas leczenia kortykosteroidami, są jednak mniej prawdopodobne i występują rzadziej.
  • Mogą też wystąpić problemy okulistyczne, takie jak zaćma i jaskra.
  • Poza tym istnieje zwiększone ryzyko problemów endokrynologicznych i metabolicznych. Do tych ostatnich zalicza się także nietolerancję glukozy, cukrzycę, przyrost masy ciała i hiperlipidemię.
  • Istnieje także zwiększone ryzyko zahamowania wzrostu ze względu na bliski związek kortykosteroidów z hormonem wzrostu. Obejmuje to między innymi zahamowanie czynności osi podwzgórze-przysadka-nadnercza.
  • Warrington, T. P., & Bostwick, J. M. (2006). Psychiatric adverse effects of corticosteroids. Mayo Clinic Proceedings. https://doi.org/10.4065/81.10.1361
  • Grau, P. S. (2006). Corticoides tópicos. Actualización. Medicina Cutanea Ibero-Latino-Americana.
  • Jares, E., & Pignataro, O. (2002). Mecanismos moleculares de acción de los corticoides. Archivos de Alergia e Inmunología Clínica.
  • Lipworth, B. J. (1999). Systemic Adverse Effects of Inhaled Corticosteroid Therapy. Archives of Internal Medicine. https://doi.org/10.1001/archinte.159.9.941
  • Frew, J. W., & Murrell, D. F. (2012). Corticosteroid Use in Autoimmune Blistering Diseases. Immunology and Allergy Clinics of North America. https://doi.org/10.1016/j.iac.2012.04.008