Jak rozwija się rak? Poznaj mechanizmy i czynniki ryzyka

26 maja, 2020
Rak jest znany jako choroba wieloczynnikowa, to znaczy, że istnieje wiele elementów, które odgrywają ważną rolę u osoby, u której się rozwija. Dowiedz się szczegółowo, jak powstaje nowotwór.

„Rak” jest terminem stosowanym w odniesieniu do grupy chorób charakteryzujących się szybką i niekontrolowaną proliferacją komórek w ciele. Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak rozwija się rak?

Aby ta choroba się rozwinęła, komórki tworzące dany narząd muszą ulec zmianie na poziomie materiału genetycznego lub w białkach pochodzących z tych genów. Z kolei pochodzenie tych zmian może być dziedziczne lub sporadyczne (gdy pojawiają się spontanicznie). To uproszczony opis tego, jak rozwija się rak.

Istnieją substancje zdolne do przyspieszenia lub uruchomienia procesów, które w rezultacie spowodują pewien szczególny rodzaj raka. Dlatego substancje często nazywa się substancjami rakotwórczymi, gdyż stanowią część czynników ryzyka zachorowania na jakąś postać tej choroby.

Jak rozwija się rak? Jego pochodzenie

Rak zaczyna się w pojedynczej komórce. Ta komórka, ze względu na zmianę swoich funkcji, wymyka się biologicznie narzuconym kontrolom, dzieląc się i rosnąc bez kontroli w jakiejś części ciała. Proces ten jest całkowicie powiązany z genami, a rak jest uważany za grupę chorób genetycznych.

Geny przenoszą instrukcje niezbędne do wytworzenia białek, które określają zachowanie każdej komórki w naszym ciele. W kontekście tego, jak rozwija się rak, możemy wyróżnić protoonkogeny i geny supresorowe raka.

Komórki rakowe

  • Protoonkogeny to geny odpowiedzialne za stymulowanie podziału komórek jako podstawowej funkcji życia. Od tego zależy rozwój dziecka podczas ciąży i gojenie się ran.
  • Tymczasem geny supresorowe raka odpowiadają za przeciwdziałanie wcześniej opisanym.

Wszelkie zmiany równowagi między funkcjami protoonkogenów i genów supresorowych raka powodują nieprawidłowości w całym systemie kontroli komórkowej.

Ta nierównowaga może się przełożyć na zwiększoną produkcję białka przeznaczonego do wzrostu komórek. W konsekwencji może dojść do proliferacji nieprawidłowego typu komórek.

W innym przypadku może się również przełożyć na produkcję białka o nienormalnych właściwościach, które nie są w stanie naprawić szkód wyrządzonych komórce, wpływających na dany narząd.

Być może uznasz także ten artykuł za interesujący: Diagnoza nowotworu – jak przyjąć tę wiadomość?

Czynniki ryzyka, czyli jaki i dlaczego rozwija się rak

Rak jest znany jako choroba wieloczynnikowa. Oznacza to, że istnieje wiele składników, które odgrywają ważną rolę w organizmie osoby, u której rozwija się rak. Mimo to naukowcy byli w stanie zidentyfikować czynniki, które zwiększają możliwość (ryzyko) zachorowania na jakiś rodzaj raka. Tego typu podmioty są nazywane czynnikami ryzyka.

Możemy zrozumieć nieco lepiej pojęcie czynników ryzyka, rozważając definicję Światowej Organizacji Zdrowia, która definiuje je w następujący sposób:

„Każda cecha, parametr lub ekspozycja osoby, która zwiększa jej prawdopodobieństwo zapadnięcia na chorobę lub zranienia”.

Z tego punktu widzenia, czynniki ryzyka mogą więc obejmować narażenie na chemikalia, nawyki osobiste lub zawód wykonywany przez daną osobę. Również przypadek raka w rodzinie (bezpośredni członek rodziny z chorobą nowotworową) jest zwykle uważany za ważny czynnik ryzyka dla tak zwanych nowotworów dziedzicznych.

Mechanizmy rozwoju raka

Aby w organizmie nastąpiły zmiany, które mogłyby wywrzeć wpływ na geny odpowiedzialne za rozwój raka, musi nastąpić kilka procesów. Do procesów, które należy wymienić w tym kontekście, należą przede wszystkim:

Diagnoza: rak

  • Wystawienie na działanie substancji rakotwórczych
  • Spontaniczne błędy genetyczne podczas wzrostu komórek
  • Mutacje genetyczne będące wynikiem dziedziczenia

Jeśli chodzi o dwa pierwsze przypadki wymienione na tej liście, na ogół są to nowotwory określane jako sporadyczne. Nowotwory te mają szczególny charakter. Zmiany genetyczne, które odgrywają rolę w ich tworzeniu się, w 80% zależą od środowiskowych czynników ryzyka (infekcje, promieniowanie, chemikalia), na które narażeni są ludzie.

Zapewne zaciekawi Cię także nasz inny artykuł: Zapobieganie nowotworom a świeże owoce i warzywa

Rodzinny zespół raka

W przypadku odziedziczonych mutacji genetycznych moglibyśmy je zakwalifikować jako rodzinny zespół raka. Syndrom raka w rodzinie jest rodzajem obciążenia dziedzicznego, w którym istnieje zwiększone ryzyko niektórych rodzajów raka u kolejnych członków rodziny.

Rak jest stosunkowo powszechną chorobą. Szacuje się, że przynajmniej w Stanach Zjednoczonych co trzecia osoba będzie cierpieć na jakiś rodzaj raka. Oznacza to, że nie jest niczym niezwykłym, że więcej niż jedna osoba w tej samej rodzinie ma raka.

Należy jednak zauważyć, że nawet jeśli w rodzinie występuje więcej niż jeden przypadek raka, niekoniecznie mówimy o rodzinnym zespole raka.

Kiedy wiele przypadków raka występuje w rodzinie, często wynika to z faktu, że członkowie rodziny byli narażeni na ten sam czynnik ryzyka, na przykład palenie papierosów.

Biorąc pod uwagę to wszystko, możemy powiedzieć, że mówimy o rodzinnym zespole raka, gdy:

  • Ten sam typ raka występuje u więcej niż jednego członka rodziny
  • Rak pojawia się w młodszym wieku niż zwykle (na przykład rak piersi u 20-letniej kobiety)
  • Więcej niż jeden rodzaj raka występuje u tej samej osoby (kobieta z rakiem piersi i jajnika)
  • Rak występuje w obu parzystych narządach (obie piersi, oba jajniki, obie nerki)
  • Rak występuje w wielu pokoleniach rodzinnych.

Podsumowując

Termin „rak” obejmuje szereg chorób o wspólnej charakterystyce: szybkiej i nadmiernej proliferacji komórek organizmu. To z kolei może być związane z czynnikami środowiskowymi, stylem życia a także historią choroby w rodzinie.

  • National Institutes of Health (US); Biological Sciences Curriculum Study. NIH Curriculum Supplement Series [Internet]. Bethesda (MD): National Institutes of Health (US); 2007. Understanding Cancer. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK20362/
  • Cooper GM. The Cell: A Molecular Approach. 2nd edition. Sunderland (MA): Sinauer Associates; 2000. The Development and Causes of Cancer. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK9963/
  • InformedHealth.org [Internet]. Cologne, Germany: Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG); 2006-. How do cancer cells grow and spread? 2013 Nov 6 [Updated 2019 Jun 19]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279410/
  • Sarkar S, Horn G, Moulton K, et al. Cancer development, progression, and therapy: an epigenetic overview. Int J Mol Sci. 2013;14(10):21087–21113. Published 2013 Oct 21. doi:10.3390/ijms141021087
  • Blackadar CB. Historical review of the causes of cancer. World J Clin Oncol. 2016;7(1):54–86. doi:10.5306/wjco.v7.i1.54
  • Casás-Selves M, Degregori J. How cancer shapes evolution, and how evolution shapes cancer. Evolution (N Y). 2011;4(4):624–634. doi:10.1007/s12052-011-0373-y