Stwardnienie rozsiane – co warto wiedzieć

· Lipiec 18, 2018
Stwardnienie rozsiane jest demielinizacyjną chorobą neurologiczną, która najczęściej atakuje centralny układ nerwowy.

Stwardnienie rozsiane jest chorobą neurologiczną, atakującą centralny układ nerwowy. Jest to choroba chroniczna ze zmiennym obrazem klinicznym, a każdy przypadek przebiega inaczej.

Choroba rozwija się w przypadku występowania płytek – lub miejsc, w których nastąpił zanik otoczek mielinowych – w centralnym układzie nerwowym. Mielina to substancja pokrywająca i chroniąca aksony (wypustki) neuronów. Jej podstawową funkcją jest zwiększenie szybkości przenoszenia impulsów nerwowych. Zanik mieliny jest charakterystyczny dla tej choroby i determinuje jej objawy.

Pacjenci cierpiący na stwardnienie rozsiane, a zwłaszcza osoby ze świeżo postawioną diagnozą, bardzo często zapadają na depresję.

Kto znajduje się w grupie ryzyka zachorowania na stwardnienie rozsiane?

Choroba ta częściej atakuje kobiety niż mężczyzn, a najwięcej przypadków odnotowuje się dla rasy kaukaskiej. Początek choroby przypada zazwyczaj na okres między 20 a 40 rokiem życia i zauważalny jest pewien wzorzec rozmieszczenia geograficznego.

Zapadalność na tę chorobę jest większa w krajach położonych daleko od równika. Stąd też stwierdzenie, że jest ona dominująca szczególnie w krajach nordyckich. Wiadomo jest, że to Wikingowie rozprzestrzenili tę chorobę w wyniku swojej ekspansji.

Kobiety badają mózg

Ostatnie badania dowodzą niezwykle interesujący wpływ czynników środowiskowych. Witamina D oraz ciepło spełniają bowiem zadanie ochronne. Fakt ten po części wyjaśnia geograficzne rozmieszczenie tej choroby.

Jak dochodzi do zachorowania?

Badania genetyczne dowodzą, że choroba powiązana jest z ludzkimi antygenami leukocytarnymi (human leukocyte antigen) HLA – DR2 oraz HLA – DQ. Wykazano również, że w odróżnieniu od reszty populacji, choroba występuje częściej u osób, których bliscy członkowie rodziny również cierpieli na stwardnienie rozsiane.

Objawy kliniczne stwardnienia rozsianego

Objawy neurologiczne

Najczęstsze objawy związane są z wrażliwością skórną (61%). Zalicza się tutaj parestezję (uczucie mrowienia) lub hipestezję (niedoczulicę), określaną jako zmniejszenie wrażliwości danego obszaru ciała.

U młodszych pacjentów choroba rozpoczyna się zwykle wystąpieniem zapalenia nerwu wzrokowego. Widzenie staje się wówczas niewyraźne, a przy odwracaniu oka na boki występuje ból. U tych pacjentów może dojść do jednostronnej utraty wzroku. W tych przypadkach nigdy nie należy wykluczać stwardnienia rozsianego. Innym objawem może być podwójne widzenie.

Osłabienie i objawy motoryczne występują równie często jak zapalenie nerwu wzrokowego. Są one konsekwencją uszkodzeń w układzie piramidowym.

Przewodzenie w komórkach nerwowych

Równocześnie, wskutek uszkodzeń w rdzeniu kręgowym, występują inne częste objawy. Należą do nich impotencja i częste parcie na mocz. Przy uszkodzeniach w obrębie kręgosłupa szyjnego, pacjent może wykazywać objaw Lhermitte’a, który polega na odczuwaniu bolesnego ‚prądu’, rozprzestrzeniającego się wzdłuż kręgosłupa przy zgięciu szyi w dół.

Poza tym jeśli występują uszkodzenia w mózgu, pacjent może mieć problemy z artykulacją wyrazów. Może również wystąpić brak koordynacji, oczopląs i drżenie.

W zaawansowanych stadiach choroby często występują liczne dysfunkcje neurologiczne, które objawiają się zanikiem pamięci. W rezultacie zauważyć można również zmiany w zachowaniu pacjenta, nagłe wybuchy euforii i znaczne spowolnienie.

Pacjenci często zapadają na depresję, zwłaszcza w okresie następującym bezpośrednio po zdiagnozowaniu choroby. Depresja jest reakcją na chorobę, należy jednak zaznaczyć, że nie jest ona przez nią wywołana i nie należy do jej objawów.

Przebieg choroby

Stwardnienie rozsiane może przebiegać według jednego lub kilku z poniższych wzorców:

  • Postać rzutowo-remisyjna: według tego wzorca przebiega około 85% wszystkich przypadków. Postać ta charakteryzuje się występowaniem tzw. rzutów bez konsekwencji, po których następuje powrót do stanu początkowego.
  • Postać wtórnie postępująca: w niektórych przypadkach po okresach rzutów choroby, objawy zaczynają postępować.
  • Postać pierwotnie postępująca: około 10% zachorowań charakteryzuje się ciągłym postępowaniem objawów bez wyraźnych rzutów. Niestety przypadki te mają bardzo złe rokowania.
  • Postać postępująco-nawracająca: ten wzorzec dotyczy zaledwie 5% przypadków. Charakteryzuje się on ciągłym postępowaniem objawów od początku. Występują również rzuty choroby, a objawy w trakcie rzutów znacznie się zaostrzają.
Kobieta podpiera głowę reką

Diagnostyka

Diagnostykę stwardnienia rozsianego przeprowadza się zasadniczo w szpitalu. Oprócz tego spełnione muszą być dwa zasadnicze warunki:

  • Wystąpiły 2 lub więcej rzuty z objawami choroby, z przerwami bez objawów trwającymi co najmniej miesiąc (rozłożenie w czasie).
  • Objawy i oznaki obejmują co najmniej dwa regiony uszkodzeń (rozłożenie lokalizacji). Na przykład paraliż jednej nogi oraz zaburzenia widzenia w jednym oku.

Przeprowadza się różne testy w celu potwierdzenia diagnozy.

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy zdrowego człowieka jest przezroczysty i bezkomórkowy. Natomiast u osób chorujących na stwardnienie rozsiane obserwuje się:

  • Wysoki poziom limfocytów i białka całkowitego,
  • a w 80% przypadków również wysoki poziom IgG.

Badanie tzw. potencjałów wywołanych

Dzięki tej technice określa się prędkość przewodzenia nerwowego. Jeżeli zaobserwuje się spowolnienie przewodzenia elektrycznego w układzie nerwowym, sugeruje to obecność demielinizacji i uszkodzeń.

Na szczęście lekarze są w stanie przeprowadzić to badanie poza szpitalem. Obecnie przeprowadza się je prawie wyłącznie przy wykorzystaniu potencjałów wywołanych wzrokowych.

MRI (badanie rezonansem magnetycznym)

Badanie to daje najlepsze rezultaty w diagnostyce stwardnienia rozsianego. Podczas jednorazowej procedury, eksperci są w stanie oznaczyć następujące parametry:

  • Ilość uszkodzeń
  • Lokalizację uszkodzeń
  • Rozłożenie czasowe (najświeższe uszkodzenia są najlepiej widoczne)
Badanie rezonansem magnetycznym

W obrazowaniu rezonansem magnetycznym można zaobserwować tzw. palce Dawsona. Są to koliste uszkodzenia (jak palce). Są one ułożono pionowo do komór mózgowych i należą do uszkodzeń charakterystycznych dla stwardnienia rozsianego.

Leczenie

Niestety, obecnie nie ma jeszcze leku na tą chorobę.

Obecne metody leczenia idą jednak w dwóch kierunkach:

  1. Z jednej strony leczenie ma na celu złagodzenie objawów w rzutach choroby.
  2. Z drugiej strony stosuje się leczenie mające na celu modyfikację przebiegu choroby.

Dodatkowo istnieje szereg leków wykorzystywanych w leczeniu objawowym choroby.

  • Leczenie ostrych rzutów choroby z wykorzystaniem ogromnych dawek kortykosteroidów. Ilość leku i metoda podawania zależy od nasilenia rzutu.
  • W celu modyfikacji przebiegu choroby stosuje się immunomodulatory. Głównymi lekami są tu octan glatirameru i interferon beta. Są to najskuteczniejsze istniejące leki. Lekami drugorzędnymi są natalizumab i fingolimod.

Wysoki odsetek pacjentów zapadających na depresję tłumaczy wielką potrzebę konsultacji z dobrym, zaangażowanym psychologiem.