Indeks glikemiczny – dowiedz się, czym on jest i jak się go oblicza

Październik 20, 2019
Indeks glikemiczny to podstawowy wskaźnik dla diabetyków, ale wykorzystuje się go także w innych sytuacjach, takich jak hipoglikemia. Co wyraża ten wskaźnik? Jak się go oblicza? W tym artykule szczegółowo opisujemy to wszystko.

Indeks glikemiczny to parametr, który nabrał większego znaczenia i popularności w ostatnich latach, szczególnie wśród osób chorych na cukrzycę. Jest również nazywany wskaźnikiem glikemicznym.

Ten parametr mierzy zdolność pokarmu do podniesienia poziomu cukru we krwi po jedzeniu. Glikemia to ilość glukozy obecnej we krwi, która powstaje po trawieniu węglowodanów zawartych w spożytej w żywności.

Indeks glikemiczny został opracowany około 30 lat temu, z zamiarem klasyfikowania żywności według szybkości, z jaką podnosi poziom glukozy we krwi. Jednak jego przydatność nie ogranicza się tylko do leczenia diabetyków. W tym artykule wyjaśniamy wszystko, co musisz o wiedzieć o tym ważnym wskaźniku.

Co to jest indeks glikemiczny?

Aby poprawnie zrozumieć ten wskaźnik, najpierw przedstawimy krótki przegląd najważniejszych informacji na temat cukrzycy. Następnie wytłumaczymy znaczenie tego parametry dla osób cierpiących na tę chorobę. Cukrzyca jest chorobą, w której poziom cukru we krwi (glikemia) osiąga bardzo wysoki poziom. Dzieje się tak, ponieważ chory organizm nie wytwarza wystarczającej ilości insuliny lub nie może jej właściwie wykorzystać.

Insulina z kolei jest „kluczem”, który umożliwia glukozie przedostanie się do komórek, dzięki czemu jej poziom we krwi spada.

W przypadku cukrzycy, długo i stale utrzymujący się nadmiar glukozy we krwi może z czasem powodować liczne uszkodzenia rożnych organów. Wiele przeprowadzonych badań wiąże cukrzycę między innymi z chorobami serca, oczu lub nerek.

Badanie poziomu cukru
Indeks glikemiczny to parametr, za pomocą którego można ustalić zdolność pokarmu do podniesienia poziomu cukru we krwi po posiłku.

Aby lepiej kontrolować poziom glukozy we krwi i jego zmiany, opracowano wskaźnik glikemiczny. Miał on na celu pomiar wzrostu poziomu glukozy we krwi po zjedzeniu poszczególnych pokarmów. Dzięki znajomości tego wskaźnika dla każdego pokarmu, pacjent może wybierać najbardziej odpowiednie kompozycje posiłków zgodnie ze swoim stanem zdrowia.

Na przykład osoba chora na cukrzycę na ogół potrzebuje pokarmów o niższym indeksie glikemicznym. Jednak gdy dana osoba popada w stan hipoglikemii (czyli sytuacji, w której poziom glukozy we krwi spada tak bardzo, że nawet zagraża życiu), potrzebuje innych pokarmów z wyższym wskaźnikiem.

Zobacz także: Dzieci z cukrzycą typu 1 – dowiedz się, na czym polega opieka nad nimi!

Jak się oblicza indeks glikemiczny?

Krótko mówiąc, możemy powiedzieć, że indeks glikemiczny jest liczbowym wyrażeniem zmian poziomu glukozy we krwi po zjedzeniu określonego pokarmu. W rzeczywistości otrzymuje się w wyniku prostego testu laboratoryjnego. Obecnie istnieje wiele kalkulatorów, które pozwalają nam go sprawdzić.

Parametr ten służy do poznania prędkości, z jaką węglowodany z naszych posiłków są metabolizowane do krwi w postaci glukozy. Wskaźnik ten mierzy się w skali od 0 do 110. W ten sposób:

  • Przy wartościach od 0 do 55 mówimy o niskim indeksie glikemicznym.
  • Między 56 a 69 jest to wartość średnia.
  • Od 70 do 110 wskaźnik glikemiczny jest wysoki.

Zatem im wyższa wartość, tym szybciej i bardziej wzrośnie poziom glukozy we krwi po spożyciu danego pokarmu. W przypadku diabetyków należy unikać takich nagłych wzrostów poziomu glukozy. Dlatego indeks glikemiczny jest bardzo przydatny do planowania posiłków, aby kontrolować przebieg cukrzycy.

Przeczytaj również: Dieta odchudzająca dla cukrzyka – propozycje posiłków

Jak zmienia się indeks glikemiczny?

Jak wspomnieliśmy, parametry te mogą nam pomóc w planowaniu posiłków. Istnieje jednak wiele innych czynników, wśród których należy wymienić ładunek glikemiczny. Dlatego ważne jest, aby skonsultować się ze specjalistą, zanim zdecydujemy się na rozpoczęcie jakiejkolwiek diety.

Ponadto indeks glikemiczny tego samego składnika zmienia się w zależności od niektórych aspektów. Na przykład w przypadku owoców lub warzyw ten parametr jest tym większy, im bardziej dojrzały jest dany owoc lub warzywo.

Soki warzywne
Indeks glikemiczny żywności zmienia się w zależności od czynników takich jak sposób przygotowania lub forma, w jakiej spożywamy dany składnik. W tym kontekście na przykład sok owocowy ma wyższy indeks glikemiczny niż owoc w stanie naturalnym.

Podobnie, sposób przygotowania danego pokarmu a także sposób jedzenia może wpływać na wysokość indeksu glikemicznego. Sok owocowy ma wyższy wskaźnik niż owoc, z którego został przygotowany. Co ciekawe, nawet sposób pieczenia chleba może mieć wpływ na wysokość tego wskaźnika.

Na przykład, w zależności od czasu gotowania makaron może osiągnąć wyższy lub niższy poziom indeksu. Warto pamiętać, że makaron al dente ma niższy indeks niż ten, który był długo gotowany.

Podsumowując

Indeks glikemiczny jest bardzo przydatnym parametrem w niektórych sytuacjach, szczególnie  dla osób chorych na cukrzycę. Pozwala on diabetykom względnie kontrolować swoje poziomy glikemii po posiłkach.

Niektóre z najbardziej zalecanych pokarmów to rośliny strączkowe, warzywa i większość owoców. Błonnik na przykład ma tendencję do zmniejszania indeksu glikemicznego pokarmów, w których występuje.

Z drugiej strony parametr ten może się nam przydać w sytuacji, gdy osoba cierpiąca na hipoglikemię potrzebuje pomocy. Wybór żywności o wysokim indeksie będzie niezbędny do szybkiej poprawy tej sytuacji.

Idealnym rozwiązaniem jest jednak skonsultowanie się z lekarzem lub dietetykiem, aby uzyskać prawidłowe informacje na ten temat posługiwania się tym wskaźnikiem. A zatem wybierzmy się na konsultację zanim podejmiemy decyzję o rozpoczęciu jakiejkolwiek diety.

  • Kharroubi AT, Darwish HM. Diabetes mellitus: The epidemic of the century. World J Diabetes. 2015;6(6):850–867. doi:10.4239/wjd.v6.i6.850
  • ¿Qué es la diabetes? | NIDDK. (n.d.). Retrieved September 5, 2019, from https://www.niddk.nih.gov/health-information/informacion-de-la-salud/diabetes/informacion-general/que-es
  • Índice glucémico y diabetes: American Diabetes Association®. (n.d.). Retrieved September 5, 2019, from http://archives.diabetes.org/es/alimentos-y-actividad-fisica/alimentos/que-voy-a-comer/comprension-de-los-carbohidratos/indice-glucemico-y-diabetes.html
  • El índice glucémico de los alimentos. (n.d.). Retrieved September 5, 2019, from https://www.fundaciondiabetes.org/general/articulo/47/el-indice-glucemico-de-los-alimentos
  • Vega-López S, Venn BJ, Slavin JL. Relevance of the Glycemic Index and Glycemic Load for Body Weight, Diabetes, and Cardiovascular Disease. Nutrients. 2018;10(10):1361. Published 2018 Sep 22. doi:10.3390/nu10101361
  • Eleazu CO. The concept of low glycemic index and glycemic load foods as panacea for type 2 diabetes mellitus; prospects, challenges and solutions. Afr Health Sci. 2016;16(2):468–479. doi:10.4314/ahs.v16i2.15