Co to jest warunkowanie instrumentalne i jak działa?

Warunkowanie instrumentalne to teoria uczenia się, z której wywodzi się kilka technik modyfikowania zachowania ludzi. Często przydaje się w leczeniu fobii i uzależnień.
Co to jest warunkowanie instrumentalne i jak działa?

Ostatnia aktualizacja: 28 marca, 2022

Warunkowanie instrumentalne jest zarówno teorią uczenia się, jak i techniką modyfikacji zachowania. Ma wiele zastosowań, od perswazji reklamowej po leczenie fobii i uzależnień.

Warunkowanie instrumentalne jest również znane jako kondycjonowanie instrumentalne lub kondycjonowanie Skinnera. Ogólnie rzecz biorąc, służy ono zwiększeniu lub zmniejszeniu pewnych zachowań poprzez wprowadzenie pozytywnych lub negatywnych konsekwencji.

Technika ta narodziła się w ramach szkoły behawiorystycznej. Nazywa się ją „warunkowaniem instrumentalnym”, aby odróżnić je od „warunkowania klasycznego”, które je poprzedzało.

W tym artykule powiemy Ci wszystko, co musisz wiedzieć o tego rodzaju warunkowaniu behawioralnym.

Czym jest warunkowanie instrumentalne?

Warunkowanie instrumentalne to zasadniczo metoda uczenia się. Polega na powiązaniu danego zachowania z wprowadzeniem pozytywnych lub negatywnych konsekwencji. Jeśli konsekwencja ma charakter pozytywny, zachowanie się wzmacnia. Z drugiej strony, jeśli występuje konsekwencja negatywna,zachowanie ulega redukcji lub całkowitej eliminacji.

Takie podejście ma na celu zwiększenie lub zmniejszenie prawdopodobieństwa nawrotu zachowania. Jeśli istnieje nagroda za to zachowanie, osoba będzie miała tendencję do powtarzania go. Jeśli jednak ulegnie nałożonej karze, prawdopodobnie przestanie je wykonywać.

Z tego punktu widzenia w warunkowaniu instrumentalnym można wyróżnić kilka rodzajów odpowiedzi w zależności od poszukiwanego celu. Obejmuje nie tylko nagrodę i karę, ale także eliminację kary lub nagrody.

Jak działa warunkowanie instrumentalne?

Warunkowanie instrumentalne ma na celu modyfikację zachowania. Jeśli ktoś chce podtrzymywać lub pobudzać jakieś zachowanie, wprowadza coś, co je wzmacnia, na przykład nagrodę.

Z drugiej strony, jeśli dana osoba dąży do wyeliminowania jakiegoś zachowania, nakłada karę lub odbiera nagrodę. W ten sposób zachowania, po których następuje nagroda, wzmacniają się, a te, po których następuje kara, nie mają już stymulacji.

Terapia psicológica condicionamiento operaante.
Metodologię tę można stosować w niektórych terapiach psychologicznych, zwłaszcza w leczeniu uzależnień.

Elementy warunkowania instrumentalnego

W warunkowaniu instrumentalnym istnieją pozytywne i negatywne czynniki lub elementy, które wchodzą w grę w odpowiedzi na zachowanie. Są to:

  • Pozytywne wzmocnienie: występuje, gdy po zachowaniu wprowadza się nagrodę. Zwiększa ona częstotliwość tego zachowania. Na przykład gratulacje, wręczanie nagrody lub wręczanie czegoś można uznać za przykłady pozytywnego wzmocnienia.
  • Wzmocnienie negatywne: występuje, gdy po zachowaniu usuwa się bodziec awersyjny. Również promuje to zachowanie. Na przykład, aby zaprzestanie karcenia drugiej osoby lub pozwolenie jej na wcześniejsze niż zwykle odejście, to przykłady negatywnych wzmocnień.
  • Kara pozytywna: występuje, gdy po zachowaniu wymierza się karę. To zniechęca do danego zachowania. Na przykład karcenie lub dawanie dodatkowej pracy to przykłady pozytywnej kary.
  • Kara negatywna: występuje, jeśli po zachowaniu usuwa się nagrodę. Na przykład milczenie, brak odpowiedzi lub brak interakcji.

Sądzimy, że może Ci się spodobać również ten artykuł: Psychoterapia – błędne założenia i mity na jej temat

Programy warunkujące

Programy warunkujące mają związek z częstotliwością lub intensywnością, z jaką wprowadza się nagrody i kary. To zależy od efektu, jaki chcesz osiągnąć.

W sumie istnieje pięć możliwych programów warunkowania:

  1. Warunkowanie ciągłe: Za każdym razem, gdy zachodzi jakieś zachowanie, następuje konsekwencja.
  2. Instrumentalne warunkowanie ustalonego współczynnika: Wzmocnienie wprowadza się dopiero po określonej liczbie wystąpień zachowania.
  3. Warunkowanie z ustalonym interwałem: wzmocnienie wprowadza się, jeśli zachowanie występuje w określonym czasie.
  4. Kondycjonowanie o zmiennej szybkości: Wzmocnienie wprowadza się losowo, po nieokreślonej liczbie powtarzających się zachowań.
  5. Warunkowanie zmiennym odstępem: Wzmocnienie wprowadza się losowo po nieokreślonym czasie.

Techniki warunkowania instrumentalnego

Jeśli chodzi o warunkowanie instrumentalne, istnieje wiele technik modyfikowania zachowania na różne sposoby. Najważniejsze z nich można podzielić ze względu na określony cel:

Aby promować zachowanie

Najczęściej stosowane techniki promowania zachowań poprzez stosowanie pozytywnych wzmocnień to:

  • Zachęcanie: Obejmuje instrukcje, wskazówki fizyczne i modelowanie. Zawiera parametry, dzięki którym ktoś może nauczyć się, jak wykonać zadanie lub czynność. Na przykład nagradzanie najlepszego ucznia w klasie, aby inni go naśladowali.
  • Formowanie: zachowanie zmienia się stopniowo, aż do osiągnięcia oczekiwanego zachowania. Nagradza się tylko postępy.
  • Zanikanie: pomoce lub zachęty są stopniowo wycofywane. Celem jest, aby osoba sama nauczyła się zachowania. nagradza się postęp i autonomię.
  • Łączenie: zachowanie jest podzielone na różne części. Osoba musi uczyć się tych części jedna po drugiej, aż do osiągnięcia kompletnego zachowania. Każda nowo wprowadzana część musi wzmacniać poprzednie.
  • Programy wzmocnienia: wprowadzana nadmierna korekta może mieć charakter ciągły, przyczynowy lub interwałowy.

Aby usunąć lub wyeliminować zachowania

Najczęściej stosowane techniki ograniczania lub eliminowania zachowań często wprowadzają nieprzyjemne elementy. W miarę możliwości należy stosować mniej awersyjne procedury.

Oto główne techniki:

  • Wygaszanie: Zachowanie, które zostało wcześniej wzmocnione, nie jest już nagradzane. Na przykład ignoruje się dziecko, które wpada w złość.
  • Trening zaniechania: polega na pozbawieniu czegoś przyjemnego w odpowiedzi na niewłaściwe zachowanie. Na przykład dziecko nie może oglądać telewizji, jeśli źle się zachowuje.
  • Różnicowe programy wzmacniające: Niektóre zachowania podlegają redukcji, jednocześnie zwiększając nagrodę dla innych. Na przykład dziecko otrzymuje nagrodę za jedzenie zdrowych pokarmów.
  • Koszt reakcji: Pozbawienie dziecka nagrody jest tego dobrym przykładem. Na przykład dziecko pozbawia się zabawki, którą dostało w prezencie.
  • Przerwa: Obejmuje izolację kogoś w środowisku, które nie zapewnia stymulacji.
  • Przesycenie: zachowanie powtarza się wiele razy lub bodziec jest podawany tak wiele razy, aż przestanie być pożądany.
  • Nadmierna korekta: zalicza się do pozytywnych kar. Na przykład zmuszanie dziecka do podnoszenia rzuconych przez siebie zabawek i sprzątania pokoju.
Castigar a los hijos.
Warunkowanie instrumentalne to teoria uczenia się, z której wywodzi się kilka technik modyfikowania zachowań ludzi. Często przydaje się w leczeniu fobii i uzależnień.

Do czego służy kondycjonowanie instrumentalne?

Warunkowanie instrumentalne jest stosowane w wielu obszarach. W użytych przez nas przykładach widać wyraźnie, że
często dotyczy wychowywania dzieci.

Jednak przydaje się również w środowisku edukacji i pracy. W reklamie jego przykładem są oferty i rabaty. Różne terapie również wykorzystują warunkowanie instrumentalne, aby pomóc ludziom przezwyciężyć fobie i uzależnienia.

W celu wyeliminowania irracjonalnego strachu lub kompulsywnego zachowania stosuje się różne strategie. Podejście to ma jednak również swoich krytyków. Niektórzy uważają, że kształtowanie ludzkiego zachowania poprzez interwencje zewnętrzne jest sposobem na ograniczenie wolności. Podobnie, warunkowanie instrumentalne może wywoływać zachowania, które przynoszą korzyści tylko nielicznym.

This might interest you...
Jakie korzyści przynosi cisza jako terapia?
Krok do Zdrowia
Przeczytaj na Krok do Zdrowia
Jakie korzyści przynosi cisza jako terapia?

Cisza może czasem wydawać się ogłuszająca, ale czy wiesz, że cisza jest wykorzystywana jako skuteczna terapia psychologiczna?



  • Gondra, J. M. (2006). El refuerzo en los Principios de conducta de Clark L. Hull. Revista de Historia de la Psicología.
  • Becerra, S. (2016). Descripción de las conductas de salud en un grupo de estudiantes universitarios de Lima. Revista de Psicología (PUCP), 34(2), 239-260.
  • Ribes-Iñesta, E., & Montes, E. (2009). Interacción de la privación de agua y los estímulos correlacionados con la entrega de agua en programas de reforzamiento continuo y de intervalo. Revista mexicana de análisis de la conducta, 35(SPE), 61-85.