Język i jego filozoficzne aspekty

Filozofia bada język z perspektywy ogólnej i fundamentalnej. Dowiedz się więcej na temat tego niezwykle złożonego zagadnienia.
Język i jego filozoficzne aspekty

Ostatnia aktualizacja: 18 lipca, 2022

Filozofia języka to dział filozofii zajmujący się badaniem języka z perspektywy ogólnej i fundamentalnej, zajmujący się zagadnieniami, takimi jak język i jego natura, jego związek z myślą i światem, jego użycie i jego ograniczenia, a także aspekty związane z tłumaczeniem i interpretacją.

Ponieważ jej podejścia są bardziej konceptualne niż empiryczne, filozofia języka różni się od lingwistyki. Co więcej, lingwiści zazwyczaj studiują język w celach opisowych, analizując jego formy, poziomy i funkcje. Z drugiej strony filozofowie przyjmują bardziej abstrakcyjne podejście, które jest bardziej oderwane od praktycznego opisu.

Co to jest język?

Aby zrozumieć, czym jest filozofia języka, musimy najpierw zdefiniować, co oznacza słowo język. Jest to system znaków, przez który komunikują się jednostki. Te znaki mogą być dźwięczne (takie jak mowa), cielesne (takie jak gesty) lub graficzne (takie jak pismo).

Jednak użycie języka u ludzi jest dość niezwykłe, ponieważ jesteśmy jedynymi istotami na świecie, które potrafią wyrażać siebie za pomocą języka artykułowanego.

Co więcej, język u ludzi ma różnorodność, która pozwala na:

  • Pozwala, by ludzkie myślenie było złożone.
  • Język pozwala nam opisywać przeszłość lub spekulować na temat przyszłości, a tym samym rozważać i planować w świetle własnych przekonań.
  • Pozwala nam wyobrażać sobie abstrakcyjne przedmioty, zdarzenia i stany rzeczy, a zatem jest ściśle związany z intencjonalnością.
  • Pomaga nam dzielić się informacjami i komunikować nasze przekonania, spekulacje, postawy i emocje.
  • Język pomaga nam tworzyć ludzki świat społeczny, wplatając ludzi we wspólną historię i doświadczenie życiowe.

Ponadto język jest instrumentem rozumienia i wiedzy. Na przykład wyspecjalizowane języki matematyki i nauk ścisłych umożliwiają ludziom konstruowanie teorii i przewidywanie spraw, którymi inaczej nie byliby w stanie się zająć.

Chłopiec wypowiada iltery
Język łączy nas z innymi aspektami rzeczywistości, które bez tej zdolności byłyby niemożliwe do rozwiązania.

Krótka historia filozofii języka

Język jest podstawowym aspektem gatunku ludzkiego i jego rozwoju. Dlatego już od czasów starożytnych podchodziła do niego filozofia z różnych perspektyw.

Filozofia starożytna

Na Zachodzie badania nad językiem sięgają V wieku p.n.e. od Sokratesa, Platona, Arystotelesa i stoików. Na przykład w dialogu Kratylos Platon zakwestionował, czy nazwy rzeczy są określane przez konwencję, czy przez naturę. W tym przypadku był przeciwny konwencjonalizmowi, ponieważ oznaczało to, że wszystko można było konwencjonalnie nazwać dowolną nazwą.

Ze swojej strony Arystotelesa interesowały kwestie logiki, kategorii i tworzenia znaczeń. Rozdzielił rzeczy na kategorie gatunków i rodzajów. Uważał, że znaczenie predykatu ustala się poprzez abstrakcję podobieństw między różnymi indywidualnymi rzeczami. Teoria ta została później nazwana nominalizmem.

Język – filozofia średniowieczna

Z kolei średniowieczni filozofowie byli bardzo zainteresowani subtelnościami języka i jego użyciem. Dla wielu uczonych zainteresowanie to było spowodowane koniecznością tłumaczenia tekstów greckich na łacinę.

Św. Augustyn na przykład zaproponował, że symbol jest rzeczywistością materialną, która wywołuje zrozumienie rzeczywistości obcej. Tak więc symbol językowy jest ukonstytuowany przez nieodłączne połączenie dźwięku i znaczenia.

Biorąc pod uwagę to stanowisko augustianów – które jest bardzo podobne do tego ustanowionego przez Platona – można by założyć, że istnieje bezpośredni związek między symbolem a rzeczą, którą reprezentuje.

Nowoczesna filozofia

Chociaż do języka zaczęto podchodzić na długo przed nowoczesnością, dopiero w tej epoce zaczął wzbudzać większe zainteresowanie. Daje to początek dwóm różnym podejściom do rozumienia języka. Według kanadyjskiego filozofa Charlesa Taylora są to teoria desygnacji i teoria konstytutywna.

Z jednej strony teoria desygnacji pojmuje język jako instrument, który pozwala nam oznaczać rzeczy i idee. Dlatego podejście to przyjmuje atomistyczne stanowisko wobec języka, podkreślając stosunek jednostki do słów. Najwybitniejszymi przedstawicielami są Thomas Hobbes (1588-1779), John Locke (1632-1704) i Etienne Bonnot de Condillac (1714-1780).

Natomiast podejście konstytutywne pojmuje język jako coś poprzedzającego jednostki, co konstytuuje świat, który zamieszkują, oraz co wyraża i przekształca ich sposób bycia. W tym sensie rozwija holistyczny pogląd, w którym język predefiniuje warunki egzystencji człowieka i którego adekwatnego rozumienia nie wynika z działań podejmowanych przez jednostki.

Głównymi przedstawicielami nurtu konstytutywnego są Johann Georg Hamann (1730-1788), Johann Gottfried Herder (1744-1803) i Wilhelm von Humboldt (1767-1835).

Filozofia współczesna

Dwa wymienione wyżej podejścia będą rozwijały się równolegle do XX wieku. Odtąd coraz większego znaczenia nabierała konstytutywna teoria języka.

W szczególności nastąpiło to dzięki narodzinom nowoczesnego językoznawstwa i Ferdynanda de Saussure’a (1857-1913). Stało się tak również dzięki wkładowi Gottloba Fregego (1848-1925), referenta współczesnej logiki i rozróżnienia między znaczeniem a odniesieniem.

Teraz, dzięki tym wkładom, język zaczął odgrywać centralną rolę w zachodniej filozofii. W rzeczywistości wyrażenie „zwrot językowy” jest często używane w odniesieniu do rosnącego i zauważalnego nacisku, jaki współcześni filozofowie kładli na ten temat.

Później, wraz z rozwojem filozofii analitycznej, wzrosło zainteresowanie językiem potocznym. Oznacza to przesunięcie nacisku, jaki poprzednio kładziono na języki formalne.

Wśród filozofów, którzy zajmowali się językiem potocznym, są GE Moore (1873-1958) i Ludwig Wittgenstein (1889-1951), którzy argumentowali, że język potoczny jest podłożem zrozumienia języków formalnych. W przypadku tych ostatnich z tego, co zwyczajne, rodzi się ogólne zjawisko języka i jego derywatów.

Język. Przyjaciółki rozmawiają w parku
Zgodnie ze współczesną filozofią, codzienne lub zwyczajne użycie języka jest podstawą innych jego form.

Problemy poruszane przez filozofię języka

Niektóre problemy poruszane przez filozofię języka są następujące:

  • Natura języka: Czy język jest racjonalnie stworzoną jednostką, aby zaspokoić psychologiczną potrzebę komunikowania się z innymi, czy też jest wrodzoną i specyficzną zdolnością do przyswajania języka naturalnego?
  • Problem uniwersaliów: czy uniwersalia mają bezpośredni związek z rzeczywistym, abstrakcyjnym bytem (perspektywa realistyczna), czy reprezentują jedynie zbiór pojedynczych obiektów (nominalizm)?
  • Tłumaczenie pisemne i ustne: Niemożność określenia znaczenia i odniesienia różnych języków na podstawie dosłownego tłumaczenia słów. W końcu system językowy danej społeczności wykracza poza dosłowne tłumaczenie każdego znaku czy wyrażenia.

Filozofia języka – bardzo złożony temat

Podsumowując, należy podkreślić, że filozofia języka jest dość szeroką i złożoną gałęzią, która obejmuje różne perspektywy wokół swojego fenomenu studiów. Nie powinno to jednak dziwić. W końcu ludzki język to różnorodny byt, który wciąż kryje w sobie wiele nierozwiązanych pytań.

To może Cię zainteresować ...
Komunikacja perswazyjna, czyli o tym jak mówić z przekonaniem
Krok do Zdrowia
Przeczytaj na Krok do Zdrowia
Komunikacja perswazyjna, czyli o tym jak mówić z przekonaniem

Komunikacja perswazyjna nie jest tym samym, co manipulacja. Jest to jednak umiejętność, która może być przydatna na co dzień każdemu z nas.